دمشق را داشت كه وفات آنها بعد از سال 720 بوده است « 1 » يعنى آنها يك قرن كامل عمر كرده‌اند . در پايان ، سخن از منابع پژوهش باقى مىماند . من شذوذ را از هر دو سطح آن برگرفته و در جمع‌آورى موارد شاذ به كتابهاى « المحتسب » ، « مختصر البديع » ، « شواذ القراءة » و « البحر المحيط » تكيه كردم ؛ چنان كه به كتاب « المصاحف » از ابن ابو داود و برخى از تفاسير مثل قرطبى و كشّاف در برخى از مشكلات تكيه نموده‌ام . شيوهء پژوهش به روشنى پيداست كه نخستين گام در شناخت مشكل ، يعنى فهم تاريخ قرآن ، پژوهش در باب علّت شذوذ و آغاز ورود شاذ در قرائتها است . قرائتها ، ديوان ويژگيهاى زبان عربى است و فراگيرى همهء سطوح پژوهشى در امور شاذ در يك رساله - با هر حجمى - ممكن نيست ، چنان كه بررسى تمام پديده‌هاى آوايى در اين امور شاذ كه غالبا كثرت و تناقض آن ميان قبايل و گاهى در يك قبيله واحد بر پيچيدگى تاريخ زبان فصيح دلالت دارد ؛ ممكن نيست . همچنين بررسى همهء آن در يك پژوهش ممكن نيست ، لذا بر آن شديم تا سطحى از پژوهش را انجام دهيم كه به گشودن افقهاى تازه‌اى براى تعمّق اسرار زبان قرآن و تحوّل آن در گذر تاريخ كمك نمايد . اين كتاب شامل هفت فصل است كه در آنها به تاريخ قرآن ، ابتدا از مسألهء حروف هفتگانه [ حديث الاحرف السبعة ] تا پايان آنچه كه دربارهء قرائتهاى شاذ به مفهوم عامّ آن نوشته شده پرداختيم . روش ما در اين كتاب ، روشى است تاريخى با تكيهء ويژه به نقد روشهاى خاورشناسان و كسانى كه از آنها برگرفته‌اند و پرداختن به آنچه كه تلاشهاى پيشين در باب مشكلات خاص تاريخ قرآن از آن اهمال كرده‌اند : فصل اوّل : بررسى و پژوهش پيرامون حديث حروف هفتگانه با ارجاع به

--> ( 1 ) ر . ك : شرح حال صفراوى در ابن الجزرى ، طبقات القرّاء ، ج 1 ، ص 373 .